Poznańska Cytadela (Park Przyjaźni) jest miejscem o wyjątkowo gęstej historii, w której warstwy pamięci nakładają się na współczesne użytkowanie przestrzeni. To właśnie tu rzeźby funkcjonują jednocześnie jako część codziennego krajobrazu miasta i jako trwały ślad decyzji artystycznych oraz społecznych, które ukształtowały charakter tego miejsca. Interesuje mnie ten podwójny status: rzeźby są „obecne” – mijane w drodze, wpisane w rutynę spacerów, a jednocześnie stanowią spuściznę wymagającą rozpoznania, nazwania i świadomej opieki.
„Echo na piedestale” powstało jako efekt długiej, zespołowej pracy dokumentacyjnej, wraz z grupą z Pracowni Fotografii CK Zamek przez ponad rok wracaliśmy na Cytadelę wielokrotnie, fotografując te same obiekty w różnych porach dnia i sezonach. Te powroty były kluczowe: pozwalały obserwować, jak zmienia się odbiór form zależnie od światła, wilgotności, roślinności czy „tła” tworzonego przez park. Pracowaliśmy analogowo w czerni i bieli oraz w technice – to nie jako zabieg estetyczny, ale też metoda porządkująca. Analog wymusza uważność i rytm pracy, który sprzyja skupieniu na formie, skali i powierzchni, a czarno-biała fotografia odsiewa doraźne rozproszenia, wydobywając strukturę, kontrast i relacje brył.
Prezentowany wybór zdjęć jest rezultatem selekcji z obszernego materiału. W galerii widać dwa podstawowe porządki obrazowania: z jednej strony kompozycje o centralnie budowanej formie, w których rzeźba staje się wyraźnym punktem odniesienia w przestrzeni; z drugiej to kilkadziesiąt detali, zbliżeń traktujących powierzchnię jak zapis czasu. Spękania, porosty, przebarwienia, ubytki i narastające warstwy faktury nie są tu jedynie „śladem zużycia”, lecz także świadectwem trwania obiektów w otwartym środowisku i ich stałej relacji z otoczeniem. Ten mikro-zapis bywa równie znaczący jak pełna sylweta: mówi o kruchości materii, o upływie czasu i o tym, że dziedzictwo w przestrzeni publicznej nie jest dane raz na zawsze.
Historyczny wymiar Cytadeli dopełniają dwa prezentowane na wystawie modele rzeźb: Ireny Woch „Zakochani” (1968) oraz Jerzego Sobocińskiego „Skrzydlaty” (1968). Jako materialne ślady procesu twórczego przywracają kontekst powstania dzieł i pozwalają spojrzeć na parkową kolekcję nie tylko jak na „element krajobrazu”, lecz jako na spuściznę rzeźbiarską o konkretnej genezie, autorstwie i wartości. To również przypomnienie, że publiczna dostępność rzeźb w przestrzeni wspólnej, co wiąże się z odpowiedzialnością: potrzebą uważności, rozmowy i działań, które wzmacniają ochronę oraz świadomość znaczenia tych obiektów.
W grudniu 2025 roku ważnym punktem odniesienia dla tej perspektywy stała się renowacja rzeźby „Niedziela” autorstwa Romana Tarkowskiego w Ogrodzie Kwiatów Letnich na Cytadeli. Zakończone prace konserwatorskie pokazały w praktyce, że troska o parkową kolekcję nie jest gestem symbolicznym, lecz realnym procesem: wymagającym diagnozy stanu obiektu, decyzji o sposobie napraw i zabezpieczenia, a także odtwarzania brakujących elementów w oparciu o dokumentację archiwalną. Ten przykład domyka myślenie, które stoi za „Echem na piedestale”: fotografia nie zastępuje konserwacji, ale może wzmacniać uwagę społeczną i działać jako narzędzie pamięci o tym, co w przestrzeni wspólnej cenne i podatne na zanikanie.
Kamila Kobierzyńska
WYSTAWA ECHO NA PIEDESTALE
19.09 – 19.10.2025
Galeria Fotografii pf
Kuratorka: Kamila Kobierzyńska
Osoby uczestniczące w projekcie: Natalia Grot, Izabela Hazell, Wojciech Jastrzębski, Paula Kasprzyk, Tomasz Kłuczyński, Aleksandra Knotz, Martyna Melewska, Agata Ostrowska, Małgorzata Skołuda, Ewelina Stolarska, Aleksandra Wojciechowicz
Więcej informacji: ckzamek.pl, UAP, poznanartweek
